Co orzekł Trybunał?

Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją takie rozumienie art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c., które pozwalało przedsiębiorcy przesyłowemu albo Skarbowi Państwa nabyć przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą treścią dzisiejszej służebności przesyłu. Innymi słowy: TK przeciął linię orzeczniczą, która przez lata wzmacniała pozycję przedsiębiorstw kosztem właścicieli nieruchomości.

Dlaczego ten wyrok jest tak istotny?

Znaczenie tego rozstrzygnięcia jest praktyczne. W wielu sprawach przedsiębiorstwa przesyłowe broniły się twierdzeniem, że już dawno „nabyły” prawo do korzystania z gruntu przez zasiedzenie. Po wyroku TK ten argument nie powinien być skutecznie podnoszony w odniesieniu do okresu sprzed 3 sierpnia 2008 r., jeżeli wcześniej nie istniała odpowiednia podstawa administracyjna legalizująca ingerencję w nieruchomość.

Co to oznacza dla właścicieli działek?

Dla właścicieli gruntów to realne wzmocnienie pozycji negocjacyjnej i procesowej. Jeżeli wcześniej ich roszczenia były blokowane zarzutem zasiedzenia służebności „sprzed 2008 roku”, dziś warto wrócić do dokumentów, przeanalizować stare rozstrzygnięcia i sprawdzić, czy pojawiła się przestrzeń do ponownego dochodzenia należności albo uregulowania sytuacji prawnej urządzeń znajdujących się na działce.

A co ze wznowieniem zakończonych spraw?

Dzień po wyroku w sprawie P 10/16, czyli 3 grudnia 2025 r., Trybunał w sprawie SK 17/18 orzekł także, że art. 401¹ k.p.c. jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania po wyroku TK dotyczącym określonego znaczenia aktu normatywnego. To ważne rozstrzygnięcie dla osób, które myślą o podważeniu dawnych prawomocnych orzeczeń.

Trzeba jednak pamiętać o dacie. W pierwotnych omówieniach tego problemu wskazywano termin 2 marca 2026 r. jako granicę na złożenie wniosku o wznowienie. Ponieważ dziś jest 20 marca 2026 r., ten termin już upłynął, więc każdą sprawę trzeba obecnie oceniać indywidualnie pod kątem innych możliwych działań prawnych.

Co warto sprawdzić w pierwszej kolejności?

Na początku najlepiej ustalić, kto jest właścicielem urządzeń przesyłowych, czy w księdze wieczystej ujawniono jakiekolwiek obciążenie, jakie decyzje administracyjne albo orzeczenia zapadły wcześniej oraz czy przedsiębiorstwo korzysta z nieruchomości na podstawie ważnego tytułu prawnego. Dopiero po takiej analizie można ocenić, czy w grę wchodzi wynagrodzenie za korzystanie z gruntu, uregulowanie służebności za wynagrodzeniem albo inne roszczenia związane z ograniczeniem prawa własności.

Podsumowanie

Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. nie rozwiązuje automatycznie wszystkich sporów o służebność przesyłu, ale wyraźnie zmienia punkt wyjścia. Tam, gdzie przez lata przedsiębiorstwa przesyłowe zasłaniały się zasiedzeniem opartym na dawnej wykładni, właściciele nieruchomości zyskali mocny argument do ponownej analizy swojej sytuacji. Dziś najważniejsze jest już nie samo pytanie, czy wyrok był przełomowy, ale które sprawy nadal da się na jego podstawie skutecznie uporządkować.

Służebność przesyłu to jedna z najczęstszych przyczyn sporów pomiędzy właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami energetycznymi, gazowymi, wodociągowymi czy telekomunikacyjnymi. W praktyce kluczowe znaczenie ma data posadowienia urządzeń przesyłowych oraz to, czy przedsiębiorstwo dysponuje ważnym tytułem prawnym do korzystania z gruntu.

Historyczne podstawy służebności przesyłu

Dekret z 1946 r. stanowił pośrednią podstawę do ustanawiania służebności odpowiadającej treścią dzisiejszej służebności przesyłu. W latach 1947–1964 służebność przesyłu funkcjonowała jako szczególny rodzaj służebności gruntowej i mogła prowadzić do jej zasiedzenia.

Od 1958 r. możliwe było ograniczenie prawa własności w drodze decyzji administracyjnej, na podstawie art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Decyzje te przyznawały przedsiębiorstwom prawo do lokalizacji i utrzymania urządzeń przesyłowych, jednak tylko wtedy, gdy faktycznie zostały wydane.

Po wejściu w życie Kodeksu cywilnego, 1 stycznia 1965 r., ustawodawca nie przewidział odrębnej regulacji dotyczącej służebności przesyłu. Powstałą lukę wypełniło dopiero orzecznictwo.

Uchwała Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2003 r. (III CZP 79/02) dopuściła możliwość ustanawiania służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorcy.

Kolejne orzeczenia Sądu Najwyższego dopuściły możliwość zasiedzenia takiej służebności, jednak tylko w ściśle określonych warunkach.

Kluczowe znaczenie ma również wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który przesądził, że nie jest dopuszczalne zasiedzenie służebności przesyłu sprzed 2008 r., jeżeli brak było decyzji administracyjnej.

Co to oznacza dla właścicieli nieruchomości?

W praktyce oznacza to, że:

• wiele urządzeń przesyłowych znajduje się na gruntach bez skutecznego tytułu prawnego,
• przedsiębiorstwa często bezpodstawnie powołują się na zasiedzenie,
• właściciel może dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości albo ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu.

Pomoc kancelarii

Sprawy o odszkodowanie z tytułu służebności przesyłu wymagają profesjonalnej analizy prawnej. Przedsiębiorstwa przesyłowe często zaniżają proponowane kwoty, powołując się na nieaktualne orzecznictwo albo błędnie obliczając należne wynagrodzenie. Prowadzenie sprawy samodzielnie lub z pomocą firm pośredniczących zwykle kończy się uzyskaniem kwot niższych niż rzeczywiście należne.

Kancelaria adwokacka zapewnia skuteczne dochodzenie roszczeń, rzetelne wyliczenie wynagrodzenia oraz pełną reprezentację w negocjacjach i przed sądem. Dzięki temu właściciel nieruchomości zwiększa swoje szanse na uzyskanie realnego odszkodowania, bez ryzyka błędów proceduralnych i niekorzystnych ugód.

1) Decyzja ustanawiająca służebność a roszczenia za okres wcześniejszy

Decyzja administracyjna ustanawiająca służebność przesyłu powinna przewidywać wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości. Należy jednak pamiętać, że:

• ustanowienie służebności działa na przyszłość,
• nie obejmuje automatycznie okresu wcześniejszego, w którym przedsiębiorca korzystał z gruntu bez tytułu prawnego.

W konsekwencji właściciel może dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres wsteczny — co do zasady do 6 lat, a w relacji z przedsiębiorcą często przyjmuje się 3 lata. W praktyce, wobec zmian przepisów, 10-letni okres dochodzenia tego rodzaju roszczeń ma obecnie marginalne znaczenie.

Istotne jest, że:

ustanowienie służebności przesyłu oraz roszczenie o zapłatę za wcześniejsze bezumowne korzystanie to dwa odrębne i niezależne roszczenia.

2) Wynagrodzenie po ustanowieniu służebności – jak bywa dochodzone

Po ustanowieniu służebności właścicielowi przysługuje odpowiednie wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości. W praktyce jest ono dochodzone najczęściej jako:

• element rozstrzygnięcia w decyzji administracyjnej, albo
• odszkodowanie uzupełniające, kalkulowane często w oparciu o rynkowe stawki dzierżawy gruntu.

3) Spadek wartości nieruchomości (tzw. szkody lokalizacyjne)

W orzecznictwie przyjmuje się, że „odpowiednie wynagrodzenie” za ustanowienie służebności powinno uwzględniać również obniżenie wartości rynkowej nieruchomości, wynikające z trwałego obciążenia gruntu urządzeniami przesyłowymi.

Jeżeli w toku postępowania organ uwzględnił już spadek wartości nieruchomości:

• nie ma podstaw do dochodzenia tego samego roszczenia ponownie w odrębnym procesie,
• zastosowanie znajduje zasada zakazu podwójnego zaspokojenia tego samego interesu.

Wyjątkiem mogą być szkody trwałe i nieodwracalne, wykraczające poza typowe skutki ustanowienia służebności. W takich przypadkach możliwe jest dochodzenie odszkodowania uzupełniającego, w szczególności za:

• zniszczenie upraw lub drzewostanu,
• uszkodzenie ogrodzeń, melioracji lub infrastruktury,
• szkody powstałe wskutek nieprawidłowego wykonywania robót lub konserwacji urządzeń.

Tego rodzaju szkody co do zasady nie mieszczą się w wynagrodzeniu należnym za samo ustanowienie służebności.

4) Na co zwrócić szczególną uwagę

1. Zasiedzenie służebności
   Jeżeli przedsiębiorca skutecznie wykaże zasiedzenie, roszczenia za okres sprzed zasiedzenia mogą co do zasady wygasnąć.
2. Decyzje wywłaszczeniowe (art. 124 u.g.n.)
   Odszkodowanie ustala organ administracji, jednak jeżeli nie obejmuje ono faktycznych szkód (np. zniszczeń powstałych w trakcie robót), właściciel może dochodzić ich naprawienia na drodze cywilnej.
3. Istnienie decyzji administracyjnej nie zamyka drogi do roszczeń
   W wielu sprawach możliwe jest:
   • uzyskanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu,
   • dochodzenie odszkodowania za szkody w mieniu,
   • weryfikacja, czy wypłacone wynagrodzenie odpowiada rzeczywistej skali ingerencji w prawo własności.

5) Uwagi praktyczne

Sprawy dotyczące roszczeń związanych ze służebnością przesyłu wymagają każdorazowo analizy dokumentacji (w szczególności decyzji administracyjnych, przebiegu urządzeń oraz historii korzystania z gruntu) i prawidłowego wyliczenia należnych świadczeń. W praktyce przedsiębiorstwa przesyłowe często proponują kwoty zaniżone, powołując się na nieaktualne założenia lub błędnie kalkulując wynagrodzenie.

Profesjonalne prowadzenie sprawy pozwala ograniczyć ryzyko błędów proceduralnych oraz zawarcia ugody nieadekwatnej do skali ingerencji w prawo własności.

1. Informowanie o mechanizmie indywidualnego dostosowania cen

Jeżeli przedsiębiorca stosuje mechanizmy indywidualnego dostosowania cen (np. ze względu na urządzenie, z którego korzysta klient, lub lokalizację, z której dokonuje zakupu), jest zobowiązany poinformować o tym konsumenta w sposób jednoznaczny. Obowiązek ten nie dotyczy natomiast mechanizmów dynamicznego ustalania cen w czasie rzeczywistym, opartych na czynnikach niezwiązanych z konkretnym użytkownikiem (np. na zmianie popytu).

2. Informacje dotyczące opinii o produktach i usługach

Przedsiębiorca, który umożliwia publikowanie opinii, powinien przekazywać konsumentom informacje o tym, czy i w jaki sposób weryfikuje autentyczność opinii, a także czy publikuje wszystkie opinie, czy wyłącznie wybrane (np. pozytywne). Jednocześnie wprost zakazane jest zamieszczanie fałszywych lub zniekształconych opinii.

3. Informowanie o obniżkach cen (najniższa cena z 30 dni)

W przypadku wprowadzenia promocji lub wyprzedaży konieczne jest zapewnienie mechanizmu, który będzie wskazywał konsumentowi najniższą cenę danego towaru obowiązującą w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki.

4. Infolinia / numer kontaktowy

Od stycznia 2023 r. przedsiębiorca powinien udostępnić konsumentom numer kontaktowy, pod którym możliwy jest kontakt ze sprzedawcą. W regulaminie należy dodatkowo wskazać dni oraz godziny dostępności infolinii dla konsumentów.

5. Dodatkowe obowiązki informacyjne dotyczące towarów i usług cyfrowych

Do dotychczasowych obowiązków informacyjnych przedsiębiorców dodano nowe wymagania odnoszące się do towarów z elementami cyfrowymi, treści cyfrowych oraz usług cyfrowych, w szczególności:

• obowiązek informowania o funkcjonalności oraz o technicznych środkach ochrony (jeżeli mają zastosowanie),
• obowiązek informowania o istotnych aspektach kompatybilności i interoperacyjności.

6. Zgodność towaru/usługi z umową

W relacjach z konsumentami ustawodawca wprowadza – w miejsce dotychczasowej konstrukcji rękojmi za wady – instytucję zgodności towaru/usługi z umową.

7. Reklamacje – skrócenie terminu rozpatrzenia

Termin na ustosunkowanie się do reklamacji konsumenta zostaje skrócony do 14 dni.

8. Uprawnienia konsumenta – hierarchizacja roszczeń

Ustawa wprowadza hierarchizację uprawnień konsumenta, z których może on skorzystać w przypadku niezgodności towaru z umową.

9. Prawo odstąpienia przy „płatności” danymi osobowymi

Ochrona konsumenta obejmuje nie tylko przypadki, w których zapłata za treści lub usługi cyfrowe następuje środkami pieniężnymi, lecz również sytuacje, gdy „zapłatą” są dane osobowe (np. przekazanie danych w celu otrzymywania newslettera w zamian za dostęp do treści cyfrowych). W takim przypadku stosuje się analogiczne zasady jak przy usługach odpłatnych, w tym prawo odstąpienia od umowy w terminie 14 dni.

10. Przedawnienie roszczeń

Zastosowanie znajdują ogólne przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń. W przypadku umów zawieranych z konsumentem będzie to co do zasady 6-letni okres przedawnienia.

Zmiany weszły w życie od 1 stycznia 2023 r.