Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. w sprawie P 10/16 to jedna z najważniejszych ostatnio decyzji dotyczących sporów między właścicielami gruntów a przedsiębiorstwami przesyłowymi. Trybunał zakwestionował przyjmowaną wcześniej wykładnię, zgodnie z którą firmy przesyłowe mogły powoływać się na zasiedzenie służebności jeszcze sprzed wprowadzenia do Kodeksu cywilnego przepisów o służebności przesyłu.

Co orzekł Trybunał?

Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją takie rozumienie art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c., które pozwalało przedsiębiorcy przesyłowemu albo Skarbowi Państwa nabyć przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą treścią dzisiejszej służebności przesyłu. Innymi słowy: TK przeciął linię orzeczniczą, która przez lata wzmacniała pozycję przedsiębiorstw kosztem właścicieli nieruchomości.

Dlaczego ten wyrok jest tak istotny?

Znaczenie tego rozstrzygnięcia jest praktyczne. W wielu sprawach przedsiębiorstwa przesyłowe broniły się twierdzeniem, że już dawno „nabyły” prawo do korzystania z gruntu przez zasiedzenie. Po wyroku TK ten argument nie powinien być skutecznie podnoszony w odniesieniu do okresu sprzed 3 sierpnia 2008 r., jeżeli wcześniej nie istniała odpowiednia podstawa administracyjna legalizująca ingerencję w nieruchomość.

Co to oznacza dla właścicieli działek?

Dla właścicieli gruntów to realne wzmocnienie pozycji negocjacyjnej i procesowej. Jeżeli wcześniej ich roszczenia były blokowane zarzutem zasiedzenia służebności „sprzed 2008 roku”, dziś warto wrócić do dokumentów, przeanalizować stare rozstrzygnięcia i sprawdzić, czy pojawiła się przestrzeń do ponownego dochodzenia należności albo uregulowania sytuacji prawnej urządzeń znajdujących się na działce.

A co ze wznowieniem zakończonych spraw?

Dzień po wyroku w sprawie P 10/16, czyli 3 grudnia 2025 r., Trybunał w sprawie SK 17/18 orzekł także, że art. 401¹ k.p.c. jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania po wyroku TK dotyczącym określonego znaczenia aktu normatywnego. To ważne rozstrzygnięcie dla osób, które myślą o podważeniu dawnych prawomocnych orzeczeń.

Trzeba jednak pamiętać o dacie. W pierwotnych omówieniach tego problemu wskazywano termin 2 marca 2026 r. jako granicę na złożenie wniosku o wznowienie. Ponieważ dziś jest 20 marca 2026 r., ten termin już upłynął, więc każdą sprawę trzeba obecnie oceniać indywidualnie pod kątem innych możliwych działań prawnych.

Co warto sprawdzić w pierwszej kolejności?

Na początku najlepiej ustalić, kto jest właścicielem urządzeń przesyłowych, czy w księdze wieczystej ujawniono jakiekolwiek obciążenie, jakie decyzje administracyjne albo orzeczenia zapadły wcześniej oraz czy przedsiębiorstwo korzysta z nieruchomości na podstawie ważnego tytułu prawnego. Dopiero po takiej analizie można ocenić, czy w grę wchodzi wynagrodzenie za korzystanie z gruntu, uregulowanie służebności za wynagrodzeniem albo inne roszczenia związane z ograniczeniem prawa własności.

Podsumowanie

Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. nie rozwiązuje automatycznie wszystkich sporów o służebność przesyłu, ale wyraźnie zmienia punkt wyjścia. Tam, gdzie przez lata przedsiębiorstwa przesyłowe zasłaniały się zasiedzeniem opartym na dawnej wykładni, właściciele nieruchomości zyskali mocny argument do ponownej analizy swojej sytuacji. Dziś najważniejsze jest już nie samo pytanie, czy wyrok był przełomowy, ale które sprawy nadal da się na jego podstawie skutecznie uporządkować.